سلول‌های مخچه و حرکات ظریف ما

اولین باری که تلاش کردید به کمک الگو،‌ شکل مشخصی را از روی کاغذ ببرید به یاد دارید؟ مثلا یک دایره که با خط چین کشیده شده و از شما خواسته‌اند با بریدن خط چین، شکل دایره را دربیاورید. به احتمال زیاد، در اولین تجربه‌ای که داشته‌اید برش شما خیلی تمیز نبوده است. به جای بریدن خط چین، طبیعی است که برش کودکان کمی خارج از خطوطِ مشخص شده باشد.

با گذشت زمان، هرچه تجربه‌ی بیشتری پیدا کرده باشید؛ توانایی شما در بریدن اشکال بالاتر می‌رود. به زبان علمی، مغز شما حرکات ظریف را با دقت بیشتری تنظیم می‌کند. مغز این کار را به کمک سلول‌های عصبی‌ای انجام می‌دهد که در اوایل دوره‌ی رشد ما شکل گرفته‌اند.

تصویر بالا، بخشی از مخچه در حال تکوین موش را نشان می‌دهد. این بخش، یکی از چندناحیه‌ی مغزی است که به ما در انجام حرکات و هماهنگ کردن آن‌ها با یکدیگر کمک می‌کند. در تکنیک‌های تصویربرداری با میکروسکوپی، رنگ‌هایی در دسترس است که با استفاده از آن‌ها می‌توانیم انواع مختلف سلول‌ها را از هم تمیز دهیم. در تصویر بالا دو رنگ قرمز و سبز دیده می‌شود. این دو رنگ از حضور دو نوع سلول متفاوت خبر می‌دهد. از رنگ سبز برای رنگ آمیزی نورون‌های رابط مهاری استفاده شده است. این نورون‌ها هنوز دوره تکوینی خود را به طور کامل طی نکرده‌اند. رنگ قرمز نیز برای نشاندار کردن سلول‌های گرانولی تحریکی بکارگرفته شده است. سلول‌های گرانولی تحریکی، فراوان‌ترین نوع سلول در مخچه هستند.

درباره فعالیت این دو نوع سلول چه می‌دانید؟ فکر می‌کنید این سلول‌ها چطور می‌توانند در حرکت ما نقش ایفا کنند؟ وظیفه‌ی سلول‌های گرانولی تحریکی (سلول‌های قرمز رنگ) فعال کردن گروه دیگری از سلول‌ها به نام سلول‌های پورکنژ است. سلول‌های پورکنژ سلول‌هایی در مخچه هستند که حرکت را متوقف می‌کنند. سلول‌های رابط مهاری (سلول‌های سبزرنگ)، پس از اتمام دوره تکوین خود، در مهار فعالیت سلول‌های پورکنژ نقش دارند. بنابراین اجازه نمی‌دهند سلول‌های پورکنژ حرکت را متوقف کنند. بنابراین ما می‌توانیم حرکات مدنظر خود را انجام دهیم.

این شبکه پیچیده از کلیدهای عصبی در حال رشد، در سیستم عصبی قرار دارد تا امکان انجام حرکات ظریف را برای ما فراهم کند. به کمک همین شبکه‌ی سلولی است که شما با تکرار می‌توانید دقت خود را در برش اشکال افزایش دهید!